14-05-2018 - Natuurexcursie De Groenzoom: 9 mei 2018

Op deze zonovergoten middag vertrekt een groep van 11 belangstellenden vanaf Theetuin De Groenzoom voor een 2 uur durende rondleiding door Deelgebied 3:  Noordersingel. Deze vroeger als Voorafsche Polder bekend staande polder ontstond halverwege de negentiende eeuw door droogmaling van uitgestrekte ontveende gebieden. Het beleidsplan van De Groenzoom voorziet erin het karakter van het Oudhollands polderlandschap in ere te herstellen. 
 
Koolzaad – nectarleverancier voor vlinders
De bermen in De Groenzoom kleuren in deze maand felgeel door het koolzaad.
Natuurgids en Groenzoombeheerder Cor Noorman vertelt, enthousiast als altijd, over het nut van bloeiend koolzaad (Brassica napus). Deze een- of tweejarige plant uit de kruisbloemenfamilie lijkt veel op raapzaad (Brassica rapa subsp. Oleifera) dat echter iets eerder bloeit en minder talrijk lijkt. Voor wie het onderscheid tussen die twee sterk op elkaar lijkende planten wil weten, vertelt Cor dat bij koolzaad de knoppen van de ongeopende bloemen hoger op de steel zitten dan de bloemen, terwijl bij raapzaad de bloemen de knoppen bedekken. In het wild bloeit koolzaad van april tot augustus. Behalve als ’leverancier van biologische olie’ is koolzaad van onschatbare waarde voor bijen en hommels. Hoewel de plant zichzelf kan bestuiven, vindt bestuiving ook plaats door deze belangrijke insecten. De bloei-explosie van mei levert bijen en hommels veel pollen en nectar op - energie die ze hebben ze nodig voor het bestuiven van maar liefst 70 procent van de belangrijkste landbouwgewassen. De honingbij en de vele wilde bijen zijn van grote betekenis in ons hele ecosysteem.
 
Hondsdraf –nectar voor hommels
Bij een veldje hondsdraf staat Cor stil bij het grote nut van bloeiende planten en kruiden in een gebied als De Groenzoom. Het zijn belangrijke leveranciers van nectar voor hommels. Het is inmiddels algemeen bekend dat wetenschappelijk onderzoek onomstotelijk heeft aangetoond dat zo'n 75% van alle biomassa is afgenomen. Hommels, bijen, vlinders en andere insecten staan er zeer kritisch voor als gevolg van het ontbreken van de juiste planten en bloemen door jarenlang fout maaibeleid, door intensieve bebouwing, aanleg van wegen en niet in de laatste plaats door zware overbemesting van uitgestrekte lappen productiegras (dat ik tegenwoordig aanduid als 'grasfalt' – noot van schrijver dezes).
Juist arme grond bevordert de ontwikkeling van bloeiende planten en kruiden. Hierop gebaseerd wordt nergens in De Groenzoom bemest, zijn pachtende veehouders gehouden aan een maximum aantal runderen per hectare, en wordt tweemaal per jaar gemaaid en het maaisel ook afgevoerd. De op deze manier ontstane armere grond garandeert een grotere diversiteit aan planten en bloemen. 
 
Koolwitje – drie soorten witjes 
Boven de gele bloemenzee fladderen veel witte vlinders. 
Koolzaad is, naast allerlei koolplanten, een belangrijke waardplant voor de vlindersoort die bekend staat als 'witje'. Er zijn echter drie verschillende soorten witjes in De Groenzoom: het klein koolwitje, het groot koolwitje en het klein geaderd witje. Deze dagvlinders worden in de volksmond al snel onder een en dezelfde naam genoemd: het koolwitje, maar er is wel degelijk onderling verschil. Wanneer zo'n beestje even wil stilzitten, is bijvoorbeeld duidelijk te zien dat het klein geaderd witje grijs bestoven aders op de onderkant van de vleugels heeft, die bij de ander twee vlinders ontbreken.
 
Smeerwortel –nectar en medicijn
Nog zo'n belangrijke plant voor insecten: smeerwortel (Symphytum officinale). Cor vertelt de aanwezigen dat deze plant voorkomt in drie varianten: de witte en paarse variant en de roze tussenvorm. Allemaal belangrijke nectarleveranciers. Met name voor hommels die met hun lange tong goed bij de nectar kunnen komen. 
Smeerwortel is een winterharde vaste plant die wel 50 tot 80 cm hoog wordt. De wortelstok wordt vaak toegepast voor, hoofdzakelijk uitwendig, medicinaal gebruik  bij de behandeling van kneuzingen, chronische aandoeningen van gewrichten en bij ontstoken spataders. Historisch is vooral het gebruik bij botfracturen bekend.
 
Argusvlinder en houten hekken
In De Groenzoom staan her en der verspreid houten toegangshekken. Afgezien van de landelijke uitstraling, heeft zo'n houten hek een duidelijke functie in het bevorderen van de stand van de argusvlinder. Deze dagvlindersoort was tot voor 20 jaar terug nog een algemeen voorkomende verschijning in heel Nederland. Tegenwoordig wordt de soort ernstig bedreigd, mede door de hierboven genoemde oorzaken. De argusvlinder komt nu nog hoofdzakelijk voor in de veenweidegebieden van West-Nederland, waartoe ook delen van De Groenzoom gerekend kunnen worden. Van alle dagvlindersoorten is de argusvlinder wel de meest warmte minnende vlinder. En hiervoor komt het nut van de houten hekken om de hoek kijken: hout houdt warmte vast en het erbij groeiende gras wordt door beheerder Cor selectief gemaaid (niet te kort, niet te lang), om er de ideale voortplantingsomstandigheden te kweken. Het vrouwtje van de argusvlinder strijkt neer op het hek, kruipt langzaam naar beneden tot tussen het opgroeiende gras en zet er dan haar eitjes op af. Deze natuurlijk broedkamers hebben inmiddels geleid tot een hartverwarmende toename van het aantal argusvlinders in De Groenzoom. 
 
Tijd en ruimte tekort
Bovengenoemde zaken vertelt Cor Noorman in het eerste uur van de rondleiding. De groep heeft dan nog maar een fractie van de totale afstand van de excursie afgelegd.In het volgend uur zal Cor nog veel meer wetenswaardigheden over de prachtige en veelzijdige Groenzoom vetellen, te veel om hier in het kort te verwoorden. 
 
Wie meer te weten wil komen, kan zich aanmelden voor de volgende serie wandelingen die op woensdag 23 mei weer zal plaatsvinden. Lees hiervoor elders op deze website.
 
 
 
(Opmerking: voorafgaand aan de excursie hebben alle deelnemers aangegeven geen bezwaar te hebben tegen het op de website plaatsen van foto's waarop zij voorkomen)
(Opmerking: voorafgaand aan de excursie hebben alle deelnemers aangegeven geen bezwaar te hebben tegen het op de website plaatsen van foto's waarop zij voorkomen)
 
Tekst en afbeeldingen: Jan Smith
 

« terug